Sürekli çelik Dökümü
15/11/2008 Kategori : Çelik
Sürekli çelik Dökümü
Konvansiyonel yöntem yani ingot dökümü, günümüzde 15-20 ton mertebesine erişmiştir.
Ancak son ürün elde edilene kadar yapılan her işlem kademesinde yeni kayıplar ve ıskartalar oluşu, sıvı çelikten doğrudan (blum) veya (slab) yapımına yönelmeye neden olmuştur. Bu durumda büyük kapasiteli, büyük yatırım isteyen blok haddeleri de devreden kalkmaktadır. İşçi ve zaman tasarrufu da bir başka avantaj olmaktadır. Özellikle demir dışı metaller için sürekli döküm yöntemi ile ilgili problemlerin halledilmesinden birkaç yıl sonra çeliğin kontinü dökümü de başarılmıştır.
1. Başlıca, Sürekli Çelik Döküm Makine Tipleri
- Dikey Sürekli Tip: Bu makineler diğer tiplerden teçhizat olarak daha karmaşık olmakla beraber, nisbeten daha dar fabrika sahası olan yerlerde inşa edilebilmeleri bakımından üstünlük gösterir.
- Yarı Dikey Tip: Yüksekliği dikey tipe nazaran daha azdır. Bu tip sürekli döküm makinesinde slab veya blum çekme merdanelerinden geçtikten sonra 90˚ yön değiştirir sonra yatay durumda kesme işlemi yapılır. Elde edilecek ürünün kalınlığı ile ilgili olarak bükülme çapı ve dolayısıyla makinenin yüksekliği değişir.
- Yatay (Radyal) Tip: Düşey tipin yaklaşık üçte biri yüksekliğindedir. Mekanik teçhizat açısından daha basit yapıdadır. Dezavantajı, daha geniş bir arazide inşa edilebilir olmasıdır.
2. Sürekli Döküm Makinesi Ekipmanları
- Çelik Potası – Görevi: Fırında ergimiş çeliği alır, taşır ve tandiş’e boşaltır. Potanın içi refrakter malzeme ile döşenmiştir, potalar fonksiyonlarına göre şöyle ayrılabilir:
a-) Taşımaya göre: Monoray, vinç veya kaldıraçla taşınan potalar,
b-) Dökmeye göre: Üstten ve alttan döküm yapan potalar,
c-) Konstrüksiyona göre: Silindirik, ibrik şekilli, bölmeli potalar.
Alttan dökme; curufun sıçrama yoluyla metale karışmasını önler, mamul kalitesini iyi yönde etkiler ve döküm hızının kontrolünü kolaylaştırır.
Tandiş – Görevi kristalizatöre (kalıba) fasılasız olarak metalin gelmesini sağlamak ve kalıba giren çelik miktarını ayarlamaktır. Bu arada çeliğin ısısı tandişten geçerken çok az bir kayıba uğramalıdır.
Dökümden evvel tandiş 1050 – 1250 ℃ ‘ta 3 saat sürede ısıtılır. Isıtma gaz veya mazotla yapılabilir.
Tandişlerin refrekter malzeme ile örülen iç kısmının hazırlanmasında şamot tuğlalardan yararlanılır. Tandişler tek veya çift stoperli olabilir. Dökümden sonra tandiş’in metal artıkları, curuf vs. den temizlenmesi gerekir.
Döküm sırasında stoperde görülebilen aksaklık veya bozukluklar şöyle özetlenebilir:
Döküm başlangıcında stoper, nozul ağzını tamamen tıkamayabilir. Buna neden, stoperin yanlış yapılmış olması, yerinden sapması ve stoper borusunun sıcakta dayanımının yeterli olmayışıdır. Tıkacın aşınması, refrakter özelliğinin kötü oluşu sonucunda, döküm bitiminde stoper nozul kanalını kapamayabilir. Nozul yerleştirmedeki hatalar metal sızmasına neden olabilir.
Kristalizatör (Kalıp) : Sürekli dökümün başlangıç noktasıdır.
Kalıp duvarları daha çok bakırdan imal edilirler, bakır duvarlar arkadan çelik bir ceketle desteklenmişlerdir. Bakır duvarların et kalınlığı 5-7 cm. arasındadır. İçlerinden geçen kanallardan soğutma suyu devreder. Kalıp yüksekliği 50-150 cm arasındadır.
Kalıbın çalışma bölgesinin, yanı sıvı çelikle temas eden bölgesinin (bakır duvarın) ısı geçirgenliği mümkün olduğu kadar yüksek olmalı, aynı zamanda yüksek mekanik özelliklere sahip olmalıdır.
İngot, kalıbın hemen bitiminde 2-3 cm kalınlığında bir kabuğa sahip olmalıdır ki, ingot iç kısımdaki sıvı faz ile, sürekli döküm makinesinin mekanik teçhizatına ait basınçlara dayanabilsin.
Soğutma suyu kalıba alttan girip üstten çıkmaktadır, dolaşım sırasında 4-12 ℃ ısınır, dolaşım hızı 6-10 m/san. dir.
Kalıp içinde dökümün başlangıcında oluşan kabuğun bakır duvarlara yapışmaması ve dökümün sürekliliğini muhafaza etmekle ilgili olarak sürekli döküm makinesinde bir titreşme mekanizması kullanılır ve hidrolik veya mekanik esasa göre hareket eder.
Kalıp yağlanması ingotun kalıp civarlarına yapışmasını önler. Yağlama maddeleri 5 grupta toplanır, bunlar; Tabii yağlar, Madeni yağlar, Parafin Kauçuk esaslı ve grafit esaslı karışımlardır.
- Çekme ve doğrultma merdaneleri:
Döküm esnasında, külçeyi aşağıya doğru çekmek görevi ile yükümlüdür. Çekme merdaneleri büyük yük’e maruz kaldıklarından dayanıklı bir konstrüksiyona sahip olmalıdırlar.
|
